وبلاگ تخصصی زبان عربی

 

گام نهادن در وادی محبت حضرت محبوب عز و جل و سبحانه از توان و تاب عقل بیرون است زیرا این اوج و عروج در صلاحیت پای چوبین و پر و بال بی تمکین او نیست ، اینجا این «قلب سلیم» و روح لطیف است که از «فوق» و فراز قله بلند خرد ناب یه دیار یار پرواز می کند و عاقلانه عاشق می شود ! و عاشقانه به دیدار و لقاء‌ نگار می شتابد تا به میقات ملاقات می رسد .

ان شاء الله

مقدمه

        برای بیان عظمت ابعاد گوناگون آیه بسمله (یعنی بسم الله الرحمن الرحیم) بیشتر از روایات –غالباً روایات شیعه – استمداد شده است . هدف این آیه اقیانوسی بیکران است و مشهور می باشد که حضرت علی (ع) شبی را نتا صبح برای ابن عباس در معنای آن صحبت کردند و گوشه ای از حق آن نیز ادا نشد . در این نوشتار نیز مسلماً‌ حق عظمت آن ، ادا نگشته است ، بلکه به قول مولوی :

آب دریا را اگر نتوان کشید                                هم به قدر تشنگی باید چشید

        از این رو ، به مقداری از فضایل این آیه ، در زوایان گوناگون روزمره پرداخته شده تا با بکارگیری احادیث مربوطه در دوران حیات از مزایایش ، هم در این دنیا و هم در آخرت برخوردار شویم .

 

«بسم الله»  اولین آیه :

        ابن عباس : ان اول ما نزل به جبریل «بسم الله الرحمن الرحیم» (1)

ترجمه :  اولین آیه ای که جبریل آورد ، آیه «بسم الله الرحمن الرحیم» است .

 

«بسم الله»  بهترین آیه :

         امام باقر (ع) : سرقوا اکرم آیه فی کتاب الله : «بسم الله الرحمن الرحیم» (2)   (3)

ترجمه : بهترین آیه در کتاب خدا یعنی «بسم الله الرحمن الرحیم» را دزدیدند .

         تعبیر از دزدیدن در این حدیث اشاره دارد به اینکه بعضی این آیه را در اول سوره ها ، غیر از حمد نمی خواندند ، که بعداً در این باره سخنی کوتاه خواهد آمد .

          رسول خدا(ص) به جابرابن عبدالله انصاری گفت : ای جابر ! آیا بهترین سوره ای را که خدا در کتابش نازل کرده است به تو نیاموزم ؟ چابر گفت : چرا ، ای رسول خدا ، پدر و مادرم به فدایت ، آن را به من بیاموز . آنگاه پیامبر ، حمد را به او آموخت . (4)

          محمد ابن مسلم : از امام صادق (ع) دربارة «سبع مثانی» (5)  پرسیدم که آیا مراد سورة فاتحه است ؟ فرمود : بله ، گفتم : «بسم الله الرحمن الرحیم» جزء «سبع مثانی» می باشد ؟ فرمود: بله ، آن بهترین آنهاست . (6)

          در دو حدیث بالا ، در حدیث اول ، سورة حمد بهترین سوره قرآن معرفی می شود و در حدیث دوم ، بهترین آیة بهترین سوره ، «بسم الله الرحمن الرحیم» عنوان می گردد .

          در ضمن همانطور که قبلاً اشاره رفت دشمنان اسلام در آیه بودن «بسم الله » در بین مسلمانان تردید ایجاد کرده بودند . حتی اطرافیان امام از او می پرسند : آيا بسمله جزء سورة‌ حمد است ؟

 

(1)  مقدمتان فی علوم القرآن : ساختة 452   ه.ق از نویسندة گمنام

(2) عیاشی : ج 1 ، ص 19

(3) بحرانی : ج 1 ، ص 42

(4)  عیاشی : ج 1 ، ص 20

(5) سورة حجر ، آیه 87

(6) الحویزی : ج 1 ، ص 8

 

«بسم الله»  بزرگترین آیه :

            ابوالحسن (ع) : کدام آیه در کتاب خدا بزرگتر است ؟

سپس خودشان پاسخ می دهند : «بسم الله الرحمن الرحیم» (1)   (2)

            امام باقر (ع) : ایشان را چه می شود ، خدا بکشدشان به بزرگترین آیه در کتاب خدا روی آوردند و ادعا کردند که اظهار آن بدعت است یعنی «بسم الله الرحمن الرحیم» (3)   (4) 

           بدیهی است که مراد بزرگی از لحاظ حجم و مقدار کلمات نیست زیرا آیات بزرگتر از آیه بسمله فراوانند ، و از این لحاظ ، بزرگترین آيه قرآن آیه 282 بقره می باشد .

           جمعی از مفسران می گویند معانی تمام کتابهای آسمانی در قرآن جمع شده است و معانی همة قرآن در سوره حمد و معانی همه سوره حمد در «بسم الله الرحمن الرحیم» و معانی «بسم الله» در همان باء بسم الله است .   (5)

               البته در مورد اینکه همة قرآن در سورة حمد است ، می توان آیه «لقد آتیناک سبعاً‌ من المثانی و القرآن العظیم » (حجر 87) را مؤید آورد .

   «بسم الله»  و شجرة‌ وجود :

            در «لطائف الاشارات» آمده است : درخت هستی از «بسم الله»‌ بوجود آمده و جهان همه به آن قائم است . (رستگار جویباری ، 224)

«بسم الله»  و اسم اعظم :

              امام رضا (ع) : «بسم الله الرحمن الرحیم» به اسم اعظم خدا از سیاهی چشم به سفیدیش  نزدیکتر است . (جویباری ، ج 1 ،  ص230 ، به نقل از عیون الاخبار صدوق)

             این مضمون در روایات فراوانی نقل شده است . (حویزی ، ج 1 ، ص 8 ، از تهذیب الاحکام از                   امام باقر (ع) همو از مهج الدعوات از امام صادق (ع) همو از پیامبر (ص) )

 

(1)  عیاشی : ج 1 ، ص 21

(2) بحارالانوار : محمد باقر مجلسی ، ج 19 ، ص 59 ، بیروت 1381  ه. ق

(3) عیاشی : ج 1 ، ص 21

(4) بحرانی : ج 1 ، ص 42 و ص 51

(5) مکارم شیرازی ، ج 1 ، ص 44 ، به نقل از تفسیر روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و سبع المثانی : آلوسی ، القاهره بدون تاریخ 

 

«بسم الله»  در آغاز سوره ها :

           امام صادق (ع) : البسمله تیجان السور .   

ترجمه :‌ «بسم الله الرحمن الرحیم» تاج سوره هاست . (3)

رمز شروع سوره ها با «بسم الله» :

          چون سوره های قرآن برای سعادت بشر نازل شده است و می خواهد انسان را از تاریکی های شرک و جهل به سوی نور معرفت و توحید راهنمایی کند ،‌ از این رو ، مناسب بود که هر سوره ای با نام گرامی پروردگار شروع شود . زیرا نام او از دین مقدسش حکایت می کند و نزول قرآن نیز جهت معرفی ذات اقدس الهی به بشر است . سورة ‌برائت از این قاعده مستثنی است زیرا که این سوره به منظور بیزاری از مشرکان نازل شده و با همان معنا نیز شروع می شود . از این رو نام خدا در آغاز آن مناسب نبود به خصوص که نامش با رحمان و رحیم نیز توصیف گشته است . (3)

 

«بسم الله» علامت پایان سورة قبل و شروع سورة‌ بعد :

          امام صادق (ع) : اما یعرف انقضاء السوره بنزول بسم الله الرحمن الرحیم ابتداء للاخری (4) ترجمه : پایان سوره که آغاز سورة دیگر است فقط با نزول «بسم الله الرحمن الرحیم» شناخته می شود .

شروع تلاوت قرآن با «بسم الله» :

           خداوند در آغاز اولین سوره که بر پیامبر (ص)‌ نازل کرد فرمود : اقرأ‌ باسم ربک الذی خلق . قرآن را با نام پروردگارت که آفرید بخوان .

                       

  (1) جویباری : ج 1 ، ص 225

(2) البیان فی تفسیر القرآن : حاج سید ابوالقاسم الخوئی ، نجف 1337  ه. ق ،‌ 1969 م 

(3) جویباری : ج 1 ، ص 30 ، از عیاشی

 

  امام صادق (ع) : همانا «بسم الله» در کتاب خدای متعال همچون کلید بر درهاست پس همچنانکه قفل جز با کلید باز نمی شود ، همچنین جز با «بسم الله» نمی شود وارد قرائت سخن خدا شد .(1)

           امام باقر (ع) : اگر در (قرائت قرآن) «بسم الله الرحمن الرحیم» گفتی اگر استعاذه (اعوذ بالله من الشیطان الرجیم) نگفتی مهم نیست . اگر «بسم الله الرحمن الرحیم» گفتی ، آن ترا از آنچه که بین آسمانها و زمین است حفظ می کند . (2) 

 

«بسم الله» جزء سوره هاست :

                  شیعه اجماع دارد که بسم الله جزء هر سوره است . بهترین دلیلش نیز نگارش آن در اول سوره هاست . چون قرآن خالی از اضافات است و ذکر آن از زمان پیامبر معمول بوده . (3)

          در جمع عثمانی قرآن را از هر آنچه که غیر قرآنی بود خالی کردند . اگر «بسم الله» جزء‌ آن نبود آن را نمی نوشتند .

          از حضرت علی (ع) دربارة «سبع مثانی» (4) سئوال شد . فرمود : مراد سورة حمد است . سئوال کننده گفت سورة حمد که شش آیه است . فرمود «بسم الله الرحمن الرحیم» نیز یک آیه است . (5)

          احادیث بالا و احادیث زیر همه گویای این است که دشمنان اسلام از همان زمان پیامبر (ص) به این آیه و بی اعتبار کردن آن توجه داشتند و بذر اشک و تردید را حتی در بین صحابة خالص پاشیده اند .

 

 

(1)  جویباری : ج 1 ، ص 125

(2) حویزی : ج 1 ، ص 6 ، از اصول کافی (شیخ کلینی ) و طیب ج 1 ص 90 به نقل از لالی الاخبار ص 339 باب 7

(3) قرآن مجید : ترجمة آیت الله ناصر مکارم شیرازی ، ج 1 ، ص 247 ، دارالقرآن الکریم ، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی ، تعران 1373 ه. ش

(4) سورة‌ حجر ، آیة 87

(5) الاتقان فی علوم القرآن : جلال الدین عبدالرحمن سیوطی ، چاپ سوم ، قاهره 1360 ه.ق ، 1941 م

5

 

 

   جابر ابن عبداله انصاری : رسول خدا (ص) گفت : ای جابر ، چگونه نماز را افتتاح می کنی؟ گفتم : می گویم «الحمد لله رب العالمین ... » فرمود : نه ، اول بگو «بسم الله الرحمن الرحیم» ، آنگه بخوان : « الحمد لله ... » (1)

         علی (ع) : بعضی «بسم الله الرحمن الرحیم» را حذف می کنند . آن یک آیه از کتاب خداست که شیطان آن را از یاد آنها برده است . (2)

         ابن عباس : استرق الشیطان من الناس اعظم آیه من القرآن . (3)

ترجمه : مردم بزرگترین آیة قرآن را دزدیدند .

         البته مراد این است که آنها آن را جزء سوره ها نمی دانند و همگام تلاوت آن را نمی خوانند نه اینکه جزء قرآن نوشته نشده است .

شخصیتهای زیر همه «بسم الله» را آیه و جزء سوره ها می دانند .

از صحابه : علی (ع)‌ ، ابن عباس ، ابن عمر ، ابو هویره .

از تابعین : سعید بن جبیر ، عطا ، زهری ، ابن مبارک.

از علماء مکه :‌ ابن کثیر ،

از کوفه : عاصم ، کسائی و نیز شوری (4) ، مالک و حنیفه (رشید رضا ، ج 1 ص 39) حمزه از قراء کوفه(وبعضی از شافعی ها) (5) قائلند که «بسم الله» فقط جزء فاتحه است ، نه دیگر سوره ها .

احمد دو قول دارد یکی اینکه جزء همه سوره هاست ودیگر اینکه فقط جزء سورة ‌حمد است (6)

          همانطور که مشاهده شد متأسفانه ، هم در زمان پیامبر (ص) افرادی بوده اند که در آیه بودن بسم الله شک داشتند و آن را حتی در نماز نمی خواندند و هم در زمان ائمه (ع) ، از این رو هم از پیامبر (ص) و هم از ائمه (ع) در این باره احادیثی نقل شده است  بر آیه بودن آن تأکید گشته است .

 

 

(1)  تفسیر ابوالفتوح رازی : روضه الجنان و روح الجنان ، ج 1 ، ص 27

(2) حاجیه امین ، ج 1 ، ص 14 ، به نقل از تفسیر عیاشی ، ج 1 ص 20

(3) تاریخ بیهقی ، ج 2 ص 50

(4) سینان الثوری (710 – 777 م) عالم بالحدیث و بالکلام ، وبد بالکوفه و عذف بورعه له الجامع الکبیر – الجامع الصغیر (المنجد)

(5) البیان فی التفسیر القرآن : ابوالقاسم الخوئی ، ج 2 ، ص 248 ، نجف اشرف 1337 ه . ق

(6) خوئی : ج 2 ص 248 ، به نقل از آلوسی ج 1 ص 39

      

   معاویه در شام که بود نمازها را بدون «بسم الله» می خواندذ و وقتی در زمان خلافتش به مدینه آمد برای مردم نماز مغرب خواندو «بسم الله الرحمن الرحیم» را نخواند ، مهاجران و انصار او را صدا زدند و گفتند : یا معاویه ! أ أسرقت ام نسیت این «بسم الله الرحمن الرحیم» ؟ ای معاویه ، آیا دزدیدی یا فراموش کردی ؟ «بسم الله الرحمن الرحیم» کجاست ؟ (1)

         معاویه در لوث قضیه آیه بسمله سهم بسزائی را دارد و به دستور او احادیث بسیاری جعل شده است . (2)

 

 

 

بلند خواندن «بسم الله» (جهر) :

         دشمنان اسلام که از محو این آیه توفیق زیادی بدست نیاوردند از بعد دیگری به آن یورش آوردند . گفتند : باید آهسته خوانده شود .

         نزد شیعه ، بلند خواندن آیه بسمله در نمازهای جهریه واجب است و در نمازهای اخفاتیه مستحب . (3)

        امام صادق (ع) : همه اهل بیت بر اظهار «بسم الله الرحمن الرحیم» متفقند . (4)

        امام باقر (ع) : رسول خدا (ص) «بسم الله الرحمن الرحیم» را اشکار می نمود و صدایش را بلند می کرد . مشرکان که می شنیدند فرار می کردند ، از این رو خداوند آیة زیر را فرستاد :

« و اذا ذکرت ربک فی القرآن وحده ولوا علی ادبارهم نفوراً . » (6) ترجمه : و هرگاه پروردگارت را در قرآن به یکتایی یاد کنی می رمند . یعنی هرگاه «بسم الله الرحمن الرحیم» می گویی .

       ابن عباس:پشت رسول خدا نماز خواندم و رسول خدا (ص) «بسم الله» به جهر می خواند . (6)

 

 

 

(1) التصحیف و التحریف:ابوهلال احمد عسکری ،ج 2 ص 59 به نقل از کنز العمال : علامه هندی ، بیروت 1405 ه.ق

(2) همان مرجع ص 59

(3) تفسیر القرآن : ملا فتح الله کاشانی ، ج 1 ص 39

(4) همان مرجع و صفحه

(5) سورة اسراء ، آیة 46 ، تفسیر بحرانی ج 1 ص 42ا

(6) تفسیر القرآن : محقق داماد ، ج 1 ، ص 283

_‌              

 

   اولین کسی که در مدینه «بسم الله الرحمن الرحیم» را آهسته خواند عمروبن سعید بن عاص بود . (1)

           عمرو ، والی معاویه در مدینه بود . بعد از آنکه معاویه نماز را بدون «بسم الله» می خواند و مهاجران و انصار اعتراض کردند و نماز را اعاده کرد و «بسم الله» را ذکر نمود . عمرو برای راضی کردن طرفین و حفظ حرمت معاویه «بسم الله» را ذکر می کرد ولی آهسته و به اخفات         می خواند . (2)

           ابوحنیفه رأیش آهسته خواندن «بسم الله الرحمن الرحیم» است . (3)

افراد زیر در مورد جهر به بسم الله کتابهای مستقل نوشته اند :

1-     کتاب الجهر بالبسمله از خطیب بغدادی (م 463 ه)

2-     کتاب الجهر بالبسمله از ابوسعید بوشنجی (م 536 ه)

3-کتاب الجهر بالبسمله از جلال الدین محلی شافعی (م 864 ه)  (4)

 

همة خلفاء و صحابه «بسم الله» را به جهر می خواندند :

          امام صادق (ع) : «بسم الله الرحمن الرحیم» سزاوارترین چیزی است که بلند گفته شود و این همان آیه ای است که خدا گفت : « و اذا ذکرت ربک فی القرآن وحده ولوا علی ادبارهم نفوراً . » (5)

 

 

(1) التصحیف و التحریف:ابوهلال احمد عسکری ،ج 2 ص 60 به نقل از تذکره الحفاظ 1/110

(2) همان مرجع و صفحه

(3) عسکری : ج 2 ص 57 ، به نقل از ابوالفتوح رازی ، روضه الجنان و روح الجنان 1/194

(4) عسکری : ج 2 ص 54

(5) سورة اسراء ، آیة 46 ، الحویزی ج 1 ص 10

 

 امام صادق (ع) : رسول خدا هرگاه داخل منزل می ش و می دید که قریش علیه او اجتماع کرده اند بلند می گفت : «بسم الله الرحمن الرحیم» قریش فرار می کردند . (1)

 

«بسم الله » و حضرت سلیمان (ع) :

         علی (ع) : «بسم الله الرحمن الرحیم» آیه ای از فاتحه الکتاب است . فاتحه الکتاب بهترین گنجینه عرش می باشد . خداوند عز و جل آن رابه محمد (ص) اختصاص داده است و هیچ یک از پیامبرانش را در آن شریک او نساخته بجز سلیمان که از آن «بسم الله الرحمن الرحیم» را به او نیز داد و از زبان بلقیس حکایت می کند : قالت یا ایها الملأ ، انّی القی الیَّ کتاب کریم ، انّه من سلیمان و انّه «بسم الله الرحمن الرحیم» . (2)

         سعید بن مسیب می گوید : رسول خدا (ص) به قیصر روم نامه نوشت و او را به اسلام دعوت کرد . وقتی که نامه پیامبر (ص) به قیصر رسید و آن را خواند گفت : بعد از سلیمان        نامه ای که با «بسم الله الرحمن الرحیم» آغاز شود ندیدم . (3)

          احادیث دیگری نیز هست که با احادیث بالا تناقض دارد :

          فرات بن احنف از امام باقر (ع) : اول کل کتاب نزل من السماء «بسم الله الرحمن الرحیم»(4) . ترجمه:آغاز هر کتابی که از آسمان نازل شده است «بسم الله الرحمن الرحیم» است .    

                                            

 

 

(1) طیب ، ج 1 ص 97 ، به نقل از لالی الاخبار ، ص 348 باب 7

(2) سورة نمل ، آیه 29 و 30 ، تفسیر عیاشی ، ج 1 ص 19

(3) جویباری : ج 1 ص 226 به نقل از الدرر المنثور (عربی) : علی بن زین الدین العاملی

(4) حویزی : ج 1 ص 6 ، به نقل از لالی الاخبار ص 249 باب 7

 

  امام صادق(ع) : ما انزل الله کتاباً «الا و فاتحته» «بسم الله الرحمن الرحیم» (1)  خداوند کتابی نفرستاد مگر اینکه سرآغازش «بسم الله الرحمن الرحیم» بود .

         شهید مصطفی خمینی : کتابهای آسمانی عهد قدیم و جدید را گشتم ، هیچ یک از              سده هایش با نام خدا شروع نشده است . علاوه بر این ، اگر بسمله بین علماء یهود و نصاری به عبری یا عربی شناخته شده بود قبل از نزول قرآن شهرت می داشت . از اینها گذشته ، سند این حدیث نیز خالی از اشکال نیست زیرا فرات بن احنف هم خود و هم پدرش ضعیف هستند و یا اینکه جمع بین این خبر شود ، به این صورت که بسمله به سلیمان لفظ عربی داده شده است ولی به سایر پیامبران به غیرعربی . (2)

 

اثرات «بسم الله الرحمن الرحیم» در زندگی :

«بسم الله » و شیطان

         روزی مردی در حضور پیامبر (ص) گفت : مرگ بر شیطان . رسول خدا (ص) گفت : این را مگو که با شنیدن او احساس بزرگی می کند . ولی بگو «بسم الله الرحمن الرحیم» که آن را شیطان کوچک می کند حتی کوچتر از یک مگس .    (3)

         امام صادق (ع) : روی هر پلی شیطانی است ، هرگاه به آن رسیدی بگو «بسم الله الرحمن الرحیم» تا از تو بگریزد . (4)   

         هرگاه یکی از شما عورت خود را برای بول یا غیر آن کشف کند «بسم الله» بگوید که شیطان چشمش را زا آن می بندد تا فارغ شود . (5) یعنی «بسم الله» پرده ای می شود بین چشم شیاطین و عورت آدم .

 

(1) تفسیر عیاشی ، ج 1 ، ص 19 ، محقق ج 1 ص 271 ، به نقل از اصول کافی

(2) مصطفی خمینی ، ج 1 ، ص 38

(3) مقدسان  287

(4) اصول کافی ، الشیخ الکلینی ، ج 4 ، ص 287

(5) طیب ، ج 1 ، ص 90 ، به نقل از لالی الاخبار 349 ، باب 7

 

«بسم الله» هنگام نزدیکی

           امام صادق (ع) : انسان هرگاه با همسرش نزدیکی می کند شیطان حاضر می شود . پس اگر اسم خدا را یاد کرد شیطان از او دور می گردد ولی اگر بسم الله نگفت شیطان نیز آلت خود را داخل می کند . نطفة یکی از آنها بسته می شود . (1)

           ابوالحسن (ع) هرگاه خواستی با همسرت نزدیکی کنی قبل از آن با او ملاطفت کن زیرا ، آن برای قلبش بهتر است و کینه را از او دورتر می سازد . سپس سه بار «بسم الله» بگو و اگر توانستی هر آیه ای را که به ذهنت رسید بخوان والا همان «بسم الله» ترا کفایت می کند . (2)

          امام صادق (ع) : هرگاه با همسرت نزدیکی کردی «بسم الله» بگو ، که فرشتگان نگهبانت برایت حسنه می نگارند تا از جنابت غسل کنی . و اگر از آن فرزندی متولد شود به تعداد نفسهای آن فرزند و به تعداد نفسهای نسلهای او برایت حسنه نوشته می شود . (3)

 

«بسم الله» هنگام ورود به مغازه

               علی (ع) : هرگاه یکی از شما به در مغازه اش رسید «بسم الله الرحمن الرحیم» بگوید چون  «بسم الله» شیطان را فراری می دهد و اگر وارد خانه اش بگوید  «بسم الله الرحمن الرحیم» ، زیرا آن برکت می آورد و فرشتگان را انیس او می گرداند . (4)

 

(1) طیب ، ج 1 ص 88 ، به نقل از لالی الاخبار ، ص 348 باب 7

(2) جویباری : ج 1 ص 23 از عیاشی ، بحرانی ج 1 ص 43

(3) تفسیر حویزی : ج 1 ص 10

(4) طیب ، ج 1 ص 91 ، به نقل از لالی الاخبار 349 ، باب 7

 

شروع کارها با «بسم الله »

          رسول خدا(ص):کل امر ذی بال لم یبدأ‌ ببسمله فهو ابتر. (1) هرکار مهمی که با «بسم الله » شروع نشود نافرجام است .

          علی (ع) : خداوند می گوید من سزاوارترین کسی هستم که از او درخواست شود و شایسته ترین کسی هستم که به او خضوع شود ، پس در آغاز هر کار کوچک و بزرگی بگویید «بسم الله الرحمن الرحیم» . یعنی در این کار از خدا یاری می طلبم . (2)

          رسول خدا (ص) : وقتی که بنده بگوید «بسم الله الرحمن الرحیم» خداوند می فرماید بنده من مرا یاد کرد . (در بعضی روایات : به نام من آغاز کرد .) و بر من است که کارهای مربوط به او را پایان نیک ببخشم و در حالات گوناگون او را یاری نمایم . (3)

        علی (ع) : هرگاه بنده بخواهد مطالعه کند و یا کاری انجام دهد بگوید «بسم الله الرحمن الرحیم» یعنی با این اسم خدا ، این کار را انجام می دهم . پس کاری را که با ذکر «بسم الله» شروع می کند مبارک است . (4)

 

رمز «بسم الله» در آغاز کارها

      

             در انجام برنامه هایمان از خدا یاری می طلبیم . کارها و برنامه ها هرچه باشند فانی و ناپایدارند و محدود و کوچک می باشند . اما هنگامی که آنها را به ذات پاکی پیوند می دهیم که پایدار و جاویدان و نامحدودی بی انتهاء است رنگ او را به خود می گیرند و از عظمت و جاودانگی او بهره مند می گردند . نیروی ما هرچه باشدضعیف است ،اما وقتی که این قطره های ناچیز به اقیانوس باعظمت الهی ضمیمه شوند عظمت پیدا می کنند . و روح و آمادگی تازه ای به

 

(1) جویباری : ج 1 ص 223

(2) طیب ، ج 1 ص 88

(3) محقق : ج 1 ، ص 208

(4) جامع احادیث الشیعه : آیت الله بروجردی ، قم ، مطبعه اسلامیه 1398 ج 1 ص 90 ـ البرهان فی علوم القرآن زرکشی : بدرالدین محمد بن عبداله چاپ اول ، مصر 1957 م ، تحقیق ابوالفضل ابراهیم 

 

 

ما می بخشند و این است رمز «بسم الله» در آغاز کارها . (1)   

«بسم الله» قبل از غذا

          امام صادق (ع)‌ : انسان هنگام غذا خوردن اگر قبل از اینکه دستش را به سوی غذا ببرد بگوید بسم الله و الحمدلله رب العالمین ، خداوند او را قبل از اینکه لقمه وارد دهانش شود بیامرزد . (2)

         رسول خدا (ص) : غذا اگر چهار ویژگی داشته باشد کامل است : از حلال باشد ، دستها روی آن فراوان باشند (یعنی افراد زیادی دور سفره باشند .) ، در اولش «بسم الله الرحمن الرحیم» گفته شود و آخرش الحمدلله . (3)

         رسول خدا (ص) : هر کس با خانواده اش دور سفره ای بنشیند و در اول غذا «بسم الله» بگویند و در آخر آن «الحمد لله» . قبل از اینکه سفره جمع گردد آمرزیده شوند . (4)

          امام موسی کاظم (ع) : رسول خدا (ص) به علی (ع) سفارش کرد : ای علی ! هرگاه غذا می خوری بگو «بسم الله» و هر وقت تمام کردی بگو : الحمد لله تا در طول غذاخوردن دو فرشته نگهبانت پیوسته برایت حسنات بنویسند . (5)

         امام صادق (ع) : وقتی که فرشتگان نزد ابراهیم (ع) آمدند برایشان گوساله آورد و گفت : بخورید . گفتند :‌نمی خوریم ، تا اینکه قیمتش را بگویی . گفت : وقتی که می خورید بگویید : «بسم الله» و وقتی که تمام کردید بگویید الحمد لله (این است قیمتش) . جبرئیل به همراهانش

 

 (1) آیت الله مکارم شیرازی ، ج 1 ، ص 39 ، دفتر مطالعات و تاریخ و معارف اسلامی 1373 ه . ش

 (2) محقق : ج 1 ص 240 به نقل از اصول کافی

(3) جویباری : ج 1 ص 230 به نقل از کتاب خصال

(4) جویباری : ج 1 ص 230 به نقل از اصول کافی

(5) جویباری : ج 1 ص 230 به نقل از محاسن برقی

 

که چهار نفر بودند و جبرئیل رئیسشان بود گفت : خدا حق دارد که او را خلیل (دوست) خود قرار دهد . (1)

            علی (ع) گفت : ضامن می شوم که گوینده «بسم الله» قبل از غذا ، از آن غذا مریض نشود  ابن کواء‌ گفت : امیرالمؤمنین ! دیشب غذایی خوردم و «بسم الله» نیز گفتم ولی مرا ناراحت کرد. حضرت گفت : غذاهای مختلف خوردی و برای یکی از آنها «بسم الله» گفتی . (2)

 

«بسم الله» قبل از ذبح

           خداوند فرموده : فکلوا مما ذکر اسم الله علیه ان کنتم بآیاته مؤمنین . (3) پس از گوشتی که هنگام ذبح بر آن «بسم الله»  گفته شده است بخورید اگر به آیاتش ایمان دارید .

 

روزی شیطان :

           رسول خدا (ص) ابلیس گفت : پروردگارا روزی همة مخلوقاتت را تعیین کردی پس روزی من کجاست ؟ فرمود : در غذایی که نام من بر آن ذکر نشود . (4)

 

 

  

(1) جویباری : ج 1 ص 230 به نقل از کتاب علل صدوق

(2) همان مرجع و صفحه به نقل از محاسن برقی

(3) سورة‌ انعام آیة 118

(4)جویباری : ج 1 ص 232 به نقل از الدرر المنثور(عربی) - العاملی

 

 

          هر که در وقت طعام «بسم الله» گوید ، شیطان دور می شود و اگر نگوید با او مشغول می گردد . (1)

          امام صادق (ع) : رسول خدا (ص) فرمود هر وقت سفره پهن می شود چهارهزار فرشته دور آن گرد می آیند پس اگر بنده «بسم الله» گفت فرشتگان می گویند خداوند به غذایتان برکت دهد سپس به شیطان می گویند : ای فاسق : برو بیرون ، تو نمی توانی بر آنها چیره شوی و هرگاه که غذا را تمام کنند و بگویند الحمدلله فرشتگان می گویند اینها مردمی هستند که خداوند به آنها نعمت داد و شکر پروردگارشان را بجا آوردند و اگر «بسم الله» نگویند فرشتگان به شیطان گویند :‌ای فاسق نزدیک شو و با‌آنها بخور و اگر سفره برداشته شد و الحمدلله نگفتند، فرشتگان می گویند : اینها مردمی هستند که خدا به آنها نعمت داد و آنها پروردگارشان را فراموش کردند . (2)  

        علی (ع) : هرکس  غذایی بخورد و اولش «بسم الله» و آخرش الحمدلله بگوید (روز قیامت) آن نعمت بازخواست نمی شود . (3)

 

با «بسم الله»  وضو بگیریم

        رسول خدا (ص) : هرگاه وضو می گیری بگو «بسم الله»  تا فرشتگان نگهبانت پیوسته تا پایان وضو برایت حسنات بنویسند . (4)

        امام صادق (ع) : هرکس ووض بگیرد و «بسم الله»  نگوید شیطان در وضویش می شود . (5) در روایت است که هرکس د راول وضویش «بسم الله» بگوید همه بدنش پاک می شود و هرکس نگوید فقط آن مقدار از بدنش که آب به آن رسیده پاک می شود .  (6)

 

 

(1) اصول کافی : کلینی ، ج 3 ص 112

(2) جویباری : ج 1 ص 230 به نقل از کلینی

(3) جویباری : ج 1 ص 230

(4) جویباری : ج 1 ص 231

(5)جویباری : ج 1 ص 232

(6) طیب : ج 1 ص 91 ، به نقل از لالی

 

«بسم الله» شفای امراض :

          امام صادق (ع) : «بسم الله» شافیه السقام (1) . «بسم الله» شفای دردهاست .

          علی (ع) : «بسم الله» فاتقه للرتوق مُسْله للوعور و مجنبه للشرور و شفاء‌ لما فی الصدور . (2) «بسم الله» بازکنندة گره ها ، آسان کنندة دشواریها ، دورکنندة شرها و شفای امراض قلبی (روحی) است .

          روایت است که قیصر روم مبتلا به سردرد بود که پزشکان از درمان آن عاجز مانده بودند، به امیرالمؤمنین علی (ع) نامه نوشت . علی (ع) کلاهی برایش فرستاد و گفت : این را بر سرت بگذار خوب می شوی و شفا یافت ، تعجب کرد و دستور داد آنرا بشکافند که در آن کاغذی دید که در آن نوشته شده بود «بسم الله الرحمن الرحیم» فهمید که شفا به برکت «بسم الله» بوده است .(3)

موسی (ع) مریض شد و از آن به خدای متعال شکایت کرد ، خدا یک نوع سبزی صحرایی را به او نشان داد ، از آن خورد و خوب شد . پس از مدتی ، دوباره ، آن مرض برگشت ، همان سبزی را خورد و مرضش شدت یافت ، گفت : پروردگارا ! اول بار از آن خوردم و خوب شدم و بار دوم از آن خوردم و بیماریم شدت یافت . خدا فرمود : به خاطر اینکه بار اول از جانب من رفتی  خوب شدی  و بار دوم از پیش خودت رفتی ، مرضت شدید شد ، آیا نمی دانی که دنیا همه اش زهر کشنده است و پادزهرش نام من است . (4)

 

 

(1) جویباری :  ج1 ص 225

(2) جویباری : ج1 ص 234 از تفسیر الکشاف عن حقایق غواففی التنزیل ، جارالله زمخشری

(3) جویباری : ج1 ص 235

(4) جویباری : ج6 ص236 از تفسیر امام فخر رازی ( مفاتیح الغیب )

 

منابع و مآخذ:

 

1-       بحار الانوار : محمد باقر مجلسي ، ج 19 ص 59 چاپ بيروت 1381 ه . ق

2-       تفسير نمونه جمعه از علما مکارم شيرازي ج1 ص 44 به نقل از تفسير روح المعاني في تفسير القرآن العظيم و سبع الثماني : آلوسی القاهره بدون تاريخ

3-       البيان في تفسير القرآن : حاج ابوالقاسم الخوئی ، نجف اشرف 1337 ه.ق 1969م

4-       قرآن مجيد : ترجمه آيت الله ناصر مکارم شيرازي ج 1 ص 247 دار القران الکريم ، دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامي ، تهران 1373 ه .ش

5-       الاتقان في علوم القرآن : جلال الدين عبد الرحمن سيوطي ، چاپ سوم ، القاهره 1360 ه . ش 1941 م

6-       تفسير ابوالفتوح رازي : روضه الجنان و روح الجنان ج1 ص27 چاپ 1360

ه . ق بيروت

7- التصحيف و التحريف : ابو هلال احمد عسکري ، ج2 ص59 به نقل از کنز العمال  علامه هندي بيروت 1405 ه . ق

8- سورء اسراء آيه 46 ، تفسير بحراني ج1 ص 142 بيروت 1401 ه . ق

9- تفسير القرآن : محقق داماد ، ج1 ص 283 قم ، 1361 ه . ق

10- سوره نمل ، آيه 29 و 30 ، تفسير عياشي ج1 ص 19 بيروت 1980 م

11- اصول کافي الشيخ الکليني ج4 ص287 بيروت 1371 ه . ق قم 1361 ه .ق

12-جامع احاديث الشيعه : آيت الله بروجردي ، قم ، مطبعه اسلاميه 1398 ج1 ص90

البرهان في علوم القرآن : زرکشي : بدر الدين محمدبن عبد الله چاپ اول مصر 1957 م

تحقيق ابوالفضل ابراهيم .

13- تفسير القرآن : ملا فتح کاشاني ج1 ص39 چاپ قم ، 1359 ه . ق

14-مقدمتان  في علوم القرآن – ساخته 452 ه . ق از نويسندگان گمنام

15- تفسير نور الثقلين – الحويزي ج2 ص7 چاپ بيروت 1981م

16- البرهان في تفسير القرآن – سيد هاشم البحراني : ج1 ص50  قم    اسلامي 1398